لە واشینگتۆن چ باسە؟

لە واشینگتۆن چ باسە؟
خوسرەو ئەڵماسی

ئه‌مریكا به‌ گشتی و واشنگتۆن به‌ تایبه‌تی چه‌ند حه‌وتوویه‌كی پڕ رووداو و ململانێی به‌ڕێ كرد. له‌ لایه‌كه‌وه‌، په‌تای گشتگیڕی كۆڕۆنا، خه‌سارێكی گه‌وره‌ی مرۆیی و ئابووری له‌ وڵات داوه‌ و له‌ لایه‌كی دیكه‌وه‌، خۆپیشاندان و ناڕه‌زایه‌تییه‌كان به‌ دوای كوژرانی ره‌شپێستێك له‌ ژێر ده‌ستوقاچی پۆلیس، زۆرێك له‌ شار و ویلایه‌ته‌كانی گرته‌وه‌ و تووندوتیژی و تاڵانكردن و وێرانكردنی دووكان و بازاڕی لێ كه‌وته‌وه.

ئه‌گه‌ر چی وه‌زاره‌تی خه‌زێنه‌ی ئه‌مریكا، به‌ پاره‌یه‌كی زۆر، پشتگیری تاك و شوێنه‌ بازرگانییه‌كانی كردووه‌ و هه‌وڵیان داوه‌ به‌ دابینكردنی یارمه‌تی دارایی بۆ كۆمپانیا و دامه‌زراوه‌ بازرگانییه‌كان، كه‌مترین كه‌س ئیشه‌كه‌ی له‌ ده‌ست بدات، تا ئێستا نیزیكه‌ی چل میلیۆن كه‌س كاره‌كانیان له‌ ده‌ست داوه‌ و له‌ ژێر سێبه‌ری بیمه‌ی بێكاری ژیان به‌ سه‌ر ده‌به‌ن. به‌ڵام هاوكات له‌گه‌ڵ نزمبوونه‌وه‌ی ژماره‌ی تووشبوو و مردووان، زۆربه‌ی ویلایه‌ته‌كان به‌ شێوه‌یه‌كی قۆناغ به‌ قۆناغ، دووكان و بازاڕه‌كانیان كردۆته‌وه‌ و له‌ قۆناغی دووه‌مدا، زۆربه‌ی شوێنه‌كان كراونه‌ته‌وه‌ و رێژه‌ی په‌نجا له‌ سه‌تی كه‌پاسیتیان به‌كار دێنن. زۆرینه‌ی خه‌ڵك له‌ ماڵ هاتوونه‌ته‌ ده‌ره‌وه‌ و ره‌چاوی رێنماییه‌كانی وه‌ك پۆشینی ماسك و دووری دوو مه‌تر له‌ یه‌كتر ده‌كه‌ن. 

له‌ سه‌ره‌تای مانگی ژوولای، واشنگتن ده‌چێته‌ قۆناغی سێهه‌م و كۆتایی له‌ پرۆسه‌ی دووباره‌ كردنه‌وه‌ی بازاڕ. ئه‌گه‌ر چی، پێده‌چێت تا دووباره‌ ژیان بگه‌ڕێته‌وه‌ دۆخی ئاسایی جاران، كاتی زۆری ده‌وێت و تا ده‌رمان یان ڤاكسه‌نێك بۆ په‌تاكه‌ نه‌دۆزرێته‌وه، نۆڕماڵبوونه‌وه‌ ئه‌سته‌مه‌، به‌ڵام به‌ به‌روارد به‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی په‌تاكه‌، دۆخه‌كه‌ به‌ره‌و باشتربوون ده‌ڕوات.

له‌ كاتێكدا، خه‌ڵك به‌ ده‌ستی كۆڕۆناوه‌ ده‌یناڵاند، رووداوێكی ناخۆش له‌ شاری مینیاپۆلیسی ویلایه‌تی ئیندیانا، هه‌موو ئه‌مریكای هه‌ژاند. پۆلیسێكی سپی پێست له‌ كاتی ده‌ستگیركردنی ره‌شپێستێك، به‌ تووندی قاچی له‌ ملی ره‌شپێسته‌كه‌ ئاڵاندبوو و سه‌ره‌ڕای پاڕانه‌وه‌ی كابرا، پۆلیسه‌كه‌ زیاتر گووشاری لێ ده‌كرد و له‌ ده‌ره‌نجامدا، ره‌شپێسته‌كه‌ گیانی له‌ ده‌ست دا. دیمه‌نی ئه‌م رووداوه له‌ ماوه‌یه‌كی كورتدا له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی و میدیاكان بڵاو بووه‌وه‌ و خه‌ڵكێكی زۆر رژانه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كان و ناڕه‌زاییان ده‌ربڕی به‌رامبه‌ر هه‌ڵسوكه‌وتی نه‌شیاوی پۆلیسه‌كه‌. شایه‌نی باسه‌، له‌ خۆپیشاندانه‌كان خه‌ڵك له‌ ره‌نگ و ده‌نگی جیاواز به‌شدار بوون و له‌ هه‌ندێك شوێن، رووداوی نه‌گونجاوی وه‌ك ئاگرتێبه‌ردان و خراوكردن و تاڵان و بڕینی دووكان و بازاڕه‌كانی لێكه‌وته‌وه‌. ئامانجی كورتخایه‌نی خۆپیشانده‌ران، سزادانی بكه‌‌رانی كوشتنه‌كه‌ واته‌ پۆلیسه‌كه‌ و هاوكاره‌كانی بوو. كه‌ ئه‌و ئامانجه‌ وه‌دیهات، خۆپیشانده‌ران به‌رده‌وام بوون و ئه‌مجاره‌ خوازیاری ریفۆڕم له‌ پێكهاته‌ و ته‌كنیكه‌كانی پۆلیس بوون. ته‌نانه‌ت له‌ هه‌ندێك شوێن، داوای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی و بڕینی بوودجه‌ی بنكه‌ی پۆلیسیان ده‌كرد. له‌ به‌رامبه‌ردا، سه‌رۆكی ئه‌مریكا ره‌خنه‌ی له‌ كاری تووندوتیژی گرت و پشتگیری خۆی بۆ هێزی پۆلیس ده‌ربڕی و له‌ هه‌مان كاتدا، پشتگیری داوای ماڵی كووژراوه‌كه‌ و خۆپیشانده‌رانی كرد و فه‌رمانی جێبه‌جێكردنی ریفۆڕمی له‌ پێكهاته‌ و كاری پۆلیسدا ده‌ركرد. 

باسوخواسی گه‌رمی ئێستای ئه‌مریكا ئه‌وه‌یه‌ ئایا دوای ئه‌م هه‌موو ئاڵۆزی و گرفتانه‌، دۆناڵد تڕامپ هه‌ڵبژاردنی ئه‌مساڵ ده‌باته‌وه‌؟ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ئاسان و سانا نییه‌. پێده‌چێت دۆخی چه‌ند مانگی داهاتوو و چۆنێتی چاره‌سه‌ركردنی په‌تای كۆڕۆنا و ده‌رهاوێشته‌ مرۆیی و ئابوورییه‌كانی، یه‌كێك له‌ فاكته‌ره‌ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌كانی ململانێ سیاسییه‌ مه‌زنه‌كه‌ی ئه‌مساڵ بن. كۆمڵێك فاكته‌ری دیكه‌ش، ده‌توانن ئاراسته‌ی رووداوه‌كان بگۆڕن. له‌ به‌ره‌ی دیمۆكڕاته‌كان، كاندیدێكی لاواز و شپرزه‌ بوونی هه‌یه‌، به‌ڵام ئایا له‌ دیبه‌یته‌كانی داهاتوو، جه‌و بایدن ده‌توانێ خۆی خڕ كاته‌وه‌ و ژیرتر وبه‌ هێزتر و به‌رچاوروونتر ده‌ركه‌وێت؟ ئایا لایه‌نگره‌كانی بێرنی سه‌ندێرز، له‌ دژكرده‌وه‌یه‌كی سۆزداری ده‌نگ به‌ كاندیدی كۆمارییه‌كان ده‌ده‌ن؟ ئایا زۆرینه‌ی بێده‌نگ، ده‌نگ به‌ كام كاندید ده‌ده‌ن؟ ئایا كه‌مینه‌كانی وه‌ك ره‌شپێسته‌كان و هیسپانیكه‌كان و ژنان چۆن و به‌ چ پێوه‌رگه‌لێك ده‌نگ ده‌ده‌ن؟ ئایا زۆرینه‌ی خه‌ڵك ده‌نگ به‌ باشبوونی دۆخی ئابووری ده‌دات یان به‌هاكان هێشتاش لای ده‌نگده‌ران گرنگن؟