لە واشینگتۆن چ باسە؟

لە واشینگتۆن چ باسە؟

لە واشینگتۆن چ باسە؟

خسرەو ئەڵماسی

له سهرهتاكانی سهرههڵدانی پهتای كۆڕۆنا و داخستنی ئابووری و بازاڕ، شاری واشنگتۆن و دهوروبهری چۆڵی تهواویان پێوهدیار بوو و زۆر جار كهسهردانیم دهكرد، بێ جووڵهیی و كتومتییهكهی ئازاری دهدام. بهڵام ئێستا خهریكه جووڵه و هاتوچۆكان زیاتر دهبنهوه و قهرهباڵغی دهردهكهوێتهوه. خهڵكی زیاتر له سهر شهقامهكان دهبینرێن و رێستۆران و كافهكان جمهیان دێت.

ههندێك كهس پێیان وایه كهیسی پهتای كۆڕۆنا زۆر به سیاسی كراوه و به تایبهت كه له ساڵی ههڵبژاردن داین، دهیانهوێت كهڵكی سیاسی لێوهربگرن. ههندێك كهسی دیكه پێیان وایه له سهرهتاشهوه، دژكردهوهی ناپێویست و كاردانهوهی لهڕادهبهدهر بهرامبهر كۆڕۆنا روویدا. بهڵام كهسانێكیش ههن پێیان وایه ئێستاش دهبێت خهڵك زیاتر پابهند بن و به جدیتر ههڵسوكهوتی لهگهڵ بكهن.

بهرپرسانی كهرتی تهندروستی، وهك ههموو كات، خهڵك له ههڕهشه و مهترسییهكانی كۆڕۆنا و شهپۆلی دووهم ئاگادار دهكهنهوه و داوا له خهڵك دهكهن پابهندی رێنماییهكان بن. جاروباریش ههواڵی جیاواز له سهر ڤاكسهن و دهرمان بڵاو دهكرێتهوه. به پێی ههموو داتا و پێوهرهكان ، تا كۆتایی ئهمساڵ یان سهرهتاكانی ساڵی داهاتوو، دهبێت چارهسهرێك بۆ پهتاكه دۆزرابێتهوه.

ئهمرۆ ژمارهی مردووهكان به پهتای كۆڕۆنا سهت و پهنجا ههزاری تێپهڕاند. بهڵام پهنجا ههزاری كۆتایی دوو قاتی پهنجا ههزاری دووهمی مردووان كاتی ویستووه؛ ئهوهش دهریدهخات كه‌‌ خێرایی و ژماره له نزمبوونهوهدایه. له واشنگتۆنیش ژمارهكه له نزمبوونهوهدایه سهرهڕای ئهو نیگهرانییانهی ههبوون سهبارهت به لێكهوتهكانی خۆپیشاندانهكانی ئهم دواییانه به بۆنهی كوژرانی جۆرج فڵۆید كه تیایدا خۆپیشاندهران رهچاوی دووری نێوان خۆیان نهدهكرد.

كۆماریخواز و دیمۆكڕاتهكان سهرقاڵی گفتوگۆن سهبارهت به درێژكردنهوهی یارمهتی دارایی به بازاڕ و خێزانهكان و بهوانهی داوای دڵنیایی بێ ئیشیان كردووه و جیاوازی گهوره له نێوانیان ههیه سهبارهت به بڕ و ماوهی یارمهتییهكان. كۆمارییهكان دهیانهوێت به زووترین كات، ژیان بگهڕێننهوه دۆخی ئاسایی جاران و خهڵك بگهڕێتهوه سهر ئیش و كاری خۆی و منداڵان بچنهوه قوتابخانهكان و هتد. بهڵام دیمۆكڕاتهكان پێیان وایه هێشتا مهترسییهكان بهردهوامن و دهبێت خۆمان بۆ شهپۆلی دووهم ئاماده بكهین و رێنماییهكانی بهرپرسانی تهندروستی جێبهجێ بكهین و یارمهتییهكان بۆ بازاڕ و خێزان و تاكهكان درێژماوه بن و منداڵان نهچنهوه قوتابخانه تا سه‌‌ری ساڵی داهاتوو و وانهكان به ئۆنڵاین بخوێندرێن و هتد.

ئیدارهی ئێستای ئهمریكا، كۆماری چین به بهرپرسیار دهزانێت بهرامبهر بهو رهوشه و ململانێ و ئاڵۆزییهكان گهیشتنه ئاستێك ههر دوو وڵات كۆنسولخانهیهكی وڵاتهكهی دیكهیان داخست.

سهرۆكی ئهمریكا دهستی كردۆتهوهبه كهمپهین و بهردهوام دروشمهكانی به گۆێی دهنگدهراندا دهداتهوه و باسی سهردهمی باشی پێش كۆڕۆنایان بۆ دهكات و بهڵێنیان دهداتێ دووباره ئابووری ئهمریكا دروست دهكاتهوه. پێدهچێت چارهنووسی ههڵبژاردنهوهی دۆناڵد تڕامپ بهسترابێتهوه به كۆڕۆناوه و چۆنیهتی دۆخهكه له ماوهی سهت رۆژی داهاتوودا، یهكلاكهرهوه بێت. دیمۆكڕاتهكان پێیان وایه ئهمریكای سهردهمی تڕامپ پڕ كێشه و شوورهیی بووه و متمانه و پێگهی ئهمریكا لای هاوپهیمانهكانی و له ئاستی نێودهوڵهتی به گشتی دابهزیوه و پێویسته كۆتایی به سهرۆكایهتی تڕامپ بهێندرێت. ههروهها له پلاتفۆرمه نوێیهكهی پارتی دیمۆكڕات، دژایهتی سیاسهتی گۆڕینی رێژیمهكان و له ناویشیاندا كۆماری ئیسلامی ئێران كراوهو بهڵێنی چوونهوه ناو رێككهوتنه ناوكییهكه دراوه. ئهم سیاسهتهی دیموكڕاتهكان تهواو پێچهوانهی كۆمارییهكانه كه بهردهوامن له سهپاندنی گهمارۆ و گوشاری زیاتر و كۆماری ئیسلامییان لهههموو روویهكهوه، تهریك خستۆتهوه. ههوڵی ئێستای تیمی تڕامپ درێژكردنهوهی گهمارۆكانی كڕینی چهكه له سهر كۆماری ئیسلامی ئێران كه له ماوهی چهند مانگی داهاتوو وادهكهی كۆتایی دێت. ئهگهر چی ئهورووپییهكانیش ههمان راو بۆچوونیان ههیه، بهڵام پێیان وایه ئهگهر ههمان ههڵوێستیان ههبێت كۆماری ئیسلامی له رێككهوتنه ناوكییهكه به تهواوی دهردهچێت و مهترسییهكان گهورهتر دهبن. له پێناو گهیشتن به یهكههڵوێستی، سهردان و دانوستانهكان بهردهوامن و ئهمریكا پێداگره له سهر سیاسهته راگهیاندراوهكهی: كۆماری ئیسلامی ئێران دهبێت كۆتایی به دهستوهردان له كاروباری وڵاتانی دهوروبهری بهێنێت و پرۆگرامه ناوكی و مووشهكییهكی له ناو ببرێت و بهفیرۆدانی سامانی وڵاتهكه و گهندهڵی بهرپرسانیان له باڵاترین ئاستهوه لهقاو بدرێت. كهمتر له سهت رۆژ ماوه بۆ ههڵبژاردنی سهرۆكایهتی و رووداوهكان خێرایی زیاتر وهردهگرن. ئایا كۆماری ئیسلامی چاوهڕێی دهرهنجامی ههڵبژرادنهكان دهكات یان دهست دهكات به دانوستاندن لهگهڵ سهرۆكی ئێستای ئهمریكا وهك تڕامپ داوای دهكات؟ یان سهرهڕای رهخنه و گلهییهكان، بایدهداتهوه بهلای جهمسهری رۆژههڵاتدا و بهردهوام دهبێت له سات و سهودای لهگهڵ كۆماری كۆمۆنیستی چین؟